Old Testament
उत्पत्ति निर्गमन लैव्यव्यवस्था गिनती व्यवस्थाविवरण यहोशू न्यायियों रूत 1 शमूएल 2 शमूएल 1 राजाओं 2 राजाओं 1 इतिहास 2 इतिहास एज्रा नहेम्याह एस्तेर अय्यूब भजन संहिता नीतिवचन सभोपदेशक श्रेष्ठगीत यशायाह यिर्मयाह विलापगीत यहेजकेल दानिय्येल होशे योएल आमोस ओबद्याह योना मीका नहूम हबक्कूक सपन्याह हाग्गै जकर्याह मलाकीChapter
लैव्यव्यवस्था 1 लैव्यव्यवस्था 2 लैव्यव्यवस्था 3 लैव्यव्यवस्था 4 लैव्यव्यवस्था 5 लैव्यव्यवस्था 6 लैव्यव्यवस्था 7 लैव्यव्यवस्था 8 लैव्यव्यवस्था 9 लैव्यव्यवस्था 10 लैव्यव्यवस्था 11 लैव्यव्यवस्था 12 लैव्यव्यवस्था 13 लैव्यव्यवस्था 14 लैव्यव्यवस्था 15 लैव्यव्यवस्था 16 लैव्यव्यवस्था 17 लैव्यव्यवस्था 18 लैव्यव्यवस्था 19 लैव्यव्यवस्था 20 लैव्यव्यवस्था 21 लैव्यव्यवस्था 22 लैव्यव्यवस्था 23 लैव्यव्यवस्था 24 लैव्यव्यवस्था 25 लैव्यव्यवस्था 26 लैव्यव्यवस्था 27Verse
लैव्यव्यवस्था 25:1 लैव्यव्यवस्था 25:2 लैव्यव्यवस्था 25:3 लैव्यव्यवस्था 25:4 लैव्यव्यवस्था 25:5 लैव्यव्यवस्था 25:6 लैव्यव्यवस्था 25:7 लैव्यव्यवस्था 25:8 लैव्यव्यवस्था 25:9 लैव्यव्यवस्था 25:10 लैव्यव्यवस्था 25:11 लैव्यव्यवस्था 25:12 लैव्यव्यवस्था 25:13 लैव्यव्यवस्था 25:14 लैव्यव्यवस्था 25:15 लैव्यव्यवस्था 25:16 लैव्यव्यवस्था 25:17 लैव्यव्यवस्था 25:18 लैव्यव्यवस्था 25:19 लैव्यव्यवस्था 25:20 लैव्यव्यवस्था 25:21 लैव्यव्यवस्था 25:22 लैव्यव्यवस्था 25:23 लैव्यव्यवस्था 25:24 लैव्यव्यवस्था 25:25 लैव्यव्यवस्था 25:26 लैव्यव्यवस्था 25:27 लैव्यव्यवस्था 25:28 लैव्यव्यवस्था 25:29 लैव्यव्यवस्था 25:30 लैव्यव्यवस्था 25:31 लैव्यव्यवस्था 25:32 लैव्यव्यवस्था 25:33 लैव्यव्यवस्था 25:34 लैव्यव्यवस्था 25:35 लैव्यव्यवस्था 25:36 लैव्यव्यवस्था 25:37 लैव्यव्यवस्था 25:38 लैव्यव्यवस्था 25:39 लैव्यव्यवस्था 25:40 लैव्यव्यवस्था 25:41 लैव्यव्यवस्था 25:42 लैव्यव्यवस्था 25:43 लैव्यव्यवस्था 25:44 लैव्यव्यवस्था 25:45 लैव्यव्यवस्था 25:46 लैव्यव्यवस्था 25:47 लैव्यव्यवस्था 25:48 लैव्यव्यवस्था 25:49 लैव्यव्यवस्था 25:50 लैव्यव्यवस्था 25:51 लैव्यव्यवस्था 25:52 लैव्यव्यवस्था 25:53 लैव्यव्यवस्था 25:54 लैव्यव्यवस्था 25:55


शब्द-सार: वंश-वर्णन और दास-व्यवस्था की नैतिकता
यह वचन कहता है कि इज़राइल में दास-स्वामित्व की व्यवस्था, यद्यपि कानून द्वारा मान्य थी, परन्तु यह सदा मानवीय गरिमा और भाइयों के साथ दयालुता के साथ होनी चाहिए। तुम अपने पुत्रों को भी उनके अधिकारी बना सकोगे, परन्तु भाईबंधु इज़राइल के साथ कठोर अधिकार न दिखाओ।
पृष्ठभूमि और परिप्रेक्ष्य
लैव्यव्यवस्था 25 अध्याय के भीतर यह नियम उस समय की सामाजिक-धार्मिक व्यवस्था को दर्शाता है जिसमें दास-स्वामित्व एक सार्वभौमिक संस्थान था। परमेश्वर ने इस व्यवस्था के साथ यह स्पष्ट किया कि दास बनना न केवल सामाजिक स्थिति है, बल्कि नियम-कायदे के भीतर एक बाल-बद्ध और दयालु व्यवहार आवश्यक है—खासकर जब यह बनाम भाइयों पर लागू हो। यह मिश्रित नीतिगत निर्देश है जो दासता के कलात्मक-नैतिक आचरण को निर्धारित करता है और साथ ही यह बताता है कि परिवार-सम्बंध और समुदाय के भीतर बराबरी की भावना कब और कैसे बनी रहे।
व्याख्यात्मक अवलोकन
दर्शनीय टिप्पणी से पंक्तियाँ
इस वाक्य को समझते समय चार प्रसिद्ध पुरानी विद्वानों के विचारों से संकेत मिलते हैं:
Matthew Henry सुझाव देते हैं कि दास-प्रथा के भीतर भी परमेश्वर ने मानवीय गरिमा का सम्मान रखा और परिवार-घटक के रूप में रिश्तों की मर्यादा बनाए रखने को कहा।
Albert Barnes कहते हैं कि यहाँ अधिकार-संरक्षण का तात्पर्य यह है कि जो पुराने अनुदेश हैं, उनका सम्मान हो, परन्तु भाइयों के बीच कटुता और दमन से बचना चाहिए।
Adam Clarke इस कानून को दास-स्वामित्व की सामान्यता के साथ देखने की सावधानी दिखाते हैं और बताते हैं कि यह सामाजिक संरचना की विकटताओं के बीच नैतिक सीमाएँ स्थापित करता है।
सीधे जुड़े विषय-वस्तु (Cross-references) और उनकी संक्षिप्त व्याख्या
- भूमिकाओं के संतुलन: अन्य कानूनों में भी प्रभुता और दया के बीच संतुलन पर ज़ोर है; दासों के अधिकार उनके मानवीय‑आत्म सम्मान से जुड़ते हैं।
- भाई‑बंधुत्व: परिवार और समूह के भीतर सत्ता के प्रयोग में भाईचारे की कसौटी प्रमुख है; क्रोध न कर, बल्कि नीति से कार्य करें।
- सामाजिक सुरक्षा: दासों के अधिकारों के साथ, समाज में सुरक्षा और स्थिरता बनी रहती है, जिससे परिवार और नगर का स्थायित्व संभव होता है।
संक्षिप्त व्यावहारिक निष्कर्ष
1) परिवार-प्रवर्तन के समय दायित्व और अधिकार दोनों स्पष्ट हों; अधिकारी बनाते समय योग्यता और भरोसा दोनों जरूरी।
2) भाइयों के साथ व्यवहार में कृपा और न्याय का संतुलन बनाए रखें—द्वेष या अत्याचार से बचें।
3) सामाजिक व्यवस्था में गरिमा का सम्मान करें, ताकि दास-स्वामित्व के बावजूद समुदाय में नैतिक सुरक्षा बनी रहे।
छोटे विषय-सारांश
यह आयत्योग्य निर्देश एक ऐसी समाज-नीति का प्रतिबिंब है जहाँ व्यवस्था और रिश्ते एक दूसरे के सहयोग से चलते हैं—जहाँ अधिकार साथ में दया, और दया के साथ मर्यादित अधिकार रहते हैं।